Wykreślanka: pierwsze ćwiczenie w Pamięć w Kratkę i dlaczego warto od niej zacząć

Siatka liter, pod nią lista słów do odnalezienia i skreślenia. To ćwiczenie, które prawie każdy widział kiedyś w gazecie albo w poczekalni u lekarza. Właśnie dlatego wykreślanka otwiera nasz panel: nie trzeba tłumaczyć zasad, wystarczy wręczyć kartkę.

Format, którego nie trzeba tłumaczyć

Największą przeszkodą przy nowym zadaniu bywa sama instrukcja: gdy trzeba długo wyjaśniać, co i jak zrobić, dobry moment na wspólne zajęcie już umyka. Wykreślanka tego problemu nie ma. Prawie każdy dorosły w Polsce zna ten układ z dzieciństwa albo z prasy: szukasz słowa z listy w siatce liter, znajdujesz je poziomo lub pionowo i skreślasz. Dla bliskiego z demencją, u którego nowe instrukcje trudno się przyswaja, a stare wzorce z pamięci długotrwałej wciąż działają dobrze, to bardzo duża przewaga.

Zadanie, które angażuje, nie egzaminuje

Szukanie liter w siatce to głównie praca wzroku i skupienia, nie pamięci na daty czy fakty, więc nie stawia bliskiego przed pytaniem, na które można odpowiedzieć źle. Każde znalezione słowo daje małą, natychmiastową satysfakcję, a lista celowo jest krótka, żeby zadanie kończyło się sukcesem, zanim pojawi się zmęczenie. To zgodne z ogólną zasadą stymulacji poznawczej: liczy się regularna, przyjemna aktywność, nie trudność sama w sobie. Więcej o tym, co na ten temat mówią badania, piszemy w artykule „Czy ćwiczenia pamięci pomagają przy demencji?".

Trudność i temat dobierasz sami

W panelu wykreślankę można dopasować na kilka sposobów:

• Poziom trudności zmienia wielkość siatki: łatwy to mała plansza z krótkimi słowami, trudny to większa siatka z dłuższą listą.
• Kategorię słów wybierasz z tematów bliskich codziennemu życiu: owoce, warzywa, kuchnia, zwierzęta i inne, rozszerzane sukcesywnie.
• Rozmiar liter da się powiększyć (normalny, duży, bardzo duży), gdy wzrok bliskiego tego wymaga.
• Kolor wydruku (czarny albo niebieski) dobierasz do własnej drukarki.

Cały arkusz zawsze mieści się na jednej stronie A4, więc drukowanie jest tanie i proste, a bliski nie musi przewracać kartek.

Jak podać ją pierwszy raz

Zacznij od najłatwiejszego poziomu i kategorii, którą bliski dobrze zna i lubi, na przykład owoce albo rzeczy z kuchni. Usiądź obok, pokaż na przykładzie pierwsze słowo i pozwól znaleźć kolejne samodzielnie, podpowiadając tylko wtedy, gdy naprawdę utknie. Nie chodzi o to, żeby wykreślić wszystkie słowa z listy, tylko o to, żeby spędzić razem miłą chwilę nad kartką. Jeśli poziom trudności okaże się za wysoki, po prostu wylosuj łatwiejszy wariant następnym razem.

Wykreślanka to dobry punkt startowy, ale nie jedyny: gdy bliski się z nią oswoi, w panelu czeka jeszcze kilkadziesiąt innych rodzajów zadań do wypróbowania.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani terapeuty.