Jak przygotować odwiedzających na spotkanie z osobą z demencją

Znajomi i dalsza rodzina często chcą przyjść, ale nie przychodzą. Nie z braku serca, tylko ze strachu: „a co, jeśli mnie nie pozna", „a co, jeśli powiem coś nie tak". Kilka zdań powiedzianych z wyprzedzeniem zdejmuje ten strach i sprawia, że wizyta jest dobra dla obu stron.

Uprzedź, zanim ktoś przyjedzie

Najwięcej niezręczności bierze się z zaskoczenia. Zadzwoń albo napisz przed wizytą i powiedz wprost, czego się spodziewać: że bliski może nie rozpoznać gościa albo pomylić go z kimś innym, że może powtarzać to samo pytanie, że rozmowa bywa krótsza niż kiedyś. Uprzedź też, że spotkanie może się nagle skończyć, gdy pojawi się zmęczenie, i że to nie będzie niczyja wina.

To ważne zwłaszcza przy pierwszej wizycie po diagnozie albo po przeprowadzce do placówki. Kilka zdań przygotowania zamienia szok w spokojne wejście.

Ustal porę i długość wizyty

Zaproponuj godzinę, o której bliski zwykle czuje się najlepiej, u wielu osób jest to późny poranek albo wczesne popołudnie, przed zmęczeniem, które często nasila się pod wieczór. Powiedz też szczerze, ile powinna trwać wizyta. Pół godziny w dobrym nastroju jest warte więcej niż trzy godziny, które kończą się rozdrażnieniem.

Poproś, żeby przychodziły jedna albo dwie osoby naraz. Cała rodzina wchodząca razem to dla osoby z demencją ściana hałasu i twarzy, w której trudno się odnaleźć, nawet jeśli intencje są najlepsze.

Powiedz gościom, czego nie mówić

To zwykle najbardziej przydatna część rozmowy przed wizytą. Warto poprosić wprost:

• Nie pytaj „pamiętasz mnie?" ani „wiesz, kto to?", bo to egzamin, który można oblać przy wszystkich.
• Nie mów „przecież ci mówiłem" ani „już o to pytałaś", bo to zawstydza, a nie przypomina.
• Nie prostuj na siłę pomyłek w faktach, jeśli nie mają znaczenia dla bezpieczeństwa.
• Nie mów o bliskim w trzeciej osobie, gdy siedzi obok, w stylu „a czy ona jeszcze sama je?".
• Nie zasypuj pytaniami jedno po drugim i nie kończ zdań za bliskiego, gdy szuka słowa.

Powiedz, co robić zamiast tego

Zamiast listy zakazów daj gościom prostą instrukcję pozytywną. Niech przedstawią się sami, ciepło i bez zakłopotania: „Dzień dobry mamo, to ja, Ania, przyszłam cię odwiedzić". Niech mówią spokojnie, krótkimi zdaniami, patrząc na rozmówcę, i dają czas na odpowiedź, nawet jeśli cisza wydaje się długa. Niech reagują na emocje, a nie na fakty: gdy padnie pytanie o dawno zmarłą mamę, lepiej zapytać „tęsknisz za nią? opowiesz mi, jaka była?" niż prostować. Więcej o takich sytuacjach piszę w artykule o białych kłamstwach w demencji.

Podpowiedz, co ze sobą przynieść

Wizyta idzie łatwiej, gdy jest wokół czego, a nie tylko o czym rozmawiać. Dobrze sprawdzają się stare zdjęcia i albumy, ulubiona muzyka z młodości, drobny przysmak (po sprawdzeniu z Tobą, czy można), a także coś do wspólnego zrobienia: krzyżówka, wykreślanka albo kolorowanka na jednej kartce. Wspólne zajęcie zdejmuje presję podtrzymywania rozmowy, a to właśnie ta presja męczy gości najbardziej.

Przygotuj też dom

Wycisz telewizor i radio, zapal światło, ogranicz przechodzenie po pokoju. Nadmiar bodźców szybko męczy i utrudnia skupienie na rozmowie. Jeśli spodziewasz się kilku osób, rozłóż wizyty na różne dni zamiast robić jedno duże spotkanie.

Gdy przychodzą dzieci

Wnuki bywają najlepszym lekarstwem na nastrój, ale też potrzebują przygotowania. Wytłumacz prostym językiem, że babcia albo dziadek choruje na pamięć, może zapytać o to samo kilka razy i czasem pomylić imiona, ale nadal ich kocha. Zapowiedz, że nie trzeba się spierać ani poprawiać. Najlepiej działa wspólne zajęcie: puzzle, rysowanie, wręczenie własnoręcznie zrobionej laurki albo ciasteczek.

Zostaw ślad po wizycie

Warto trzymać przy drzwiach zwykły zeszyt i poprosić gości, żeby po wizycie zapisali datę, swoje imię, co robiliście razem i kiedy planują wrócić. Bliski może do tego wracać, gdy nie pamięta, kto był, a Ty i kolejni goście widzicie, co się sprawdziło. To drobiazg, który daje poczucie ciągłości i bywa miłym tematem na start następnej rozmowy.

Na koniec: powiedz, że warto przyjść

Wielu ludzi przestaje odwiedzać, bo boją się, że „i tak nie zapamięta". To nieprawda w tym sensie, który naprawdę się liczy. Nawet gdy szczegóły wizyty się zacierają, dobry nastrój po niej zostaje. Warto to wprost powiedzieć gościom, bo często właśnie to zdanie sprawia, że przyjeżdżają znowu.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani terapeuty.

Pamięć w Kratkę nie jest powiązana z wymienionymi niżej organizacjami ani przez nie firmowana. Ich nazwy podaję wyłącznie po to, by rzetelnie wskazać źródła.

Źródła

• Alzheimer Society of Canada, Making visits meaningful. Praktyczne wskazówki dla odwiedzających: dobór pory, ograniczenie hałasu, przedstawianie się, wspólne zajęcia, wizyty z dziećmi oraz pomysł zeszytu odwiedzin. alzheimer.ca
• Alzheimer's Association (USA), Caregiving: preparing family and friends for a visit. Zalecenia, by uprzedzić gości o zmianach, ograniczyć liczbę osób i zaplanować wizytę na dobrą porę dnia. alz.org
• BrightFocus Foundation, Visiting With Relatives Who Have Alzheimer's Disease: Some Tips for a Successful Visit. Wskazówki dla odwiedzających, w tym unikanie pytań sprawdzających pamięć. brightfocus.org