Powtarzanie tych samych pytań: jak reagować spokojnie

„Która godzina?", „kiedy wracamy?", i znów, i znów. Znam to uczucie, gdy spokój powoli się kurczy. Pomaga zrozumieć, że za powtarzaniem prawie zawsze coś stoi.

Dlaczego bliski powtarza

Powtarzanie tego samego pytania czy opowieści to częsty objaw demencji. Zwykle nie chodzi o samo pytanie, tylko o potrzebę pod nim: poczucie bezpieczeństwa, kontakt, chęć powrotu do miłego wspomnienia. Bliski może też po prostu nie pamiętać, że przed chwilą już pytał. Kiedy spojrzysz na to jak na sygnał „potrzebuję zapewnienia", łatwiej odpowiedzieć ciepło.

Czego lepiej nie robić

Najbardziej kuszący, a zarazem najmniej pomocny odruch to zwrócenie uwagi, że ktoś się powtarza. Brytyjskie Alzheimer's Society radzi tego unikać:

„Staraj się nie mówić osobie, że się powtarza. To może być przykre albo podkopać jej pewność siebie."

Źródło: Alzheimer's Society (Wielka Brytania)

Nie pomaga też odpytywanie z pamięci ani udowadnianie, że „przecież już o tym mówiliśmy". To zwykle rodzi tylko wstyd i napięcie.

Co pomaga

Kilka podejść, które naprawdę działają:

• Zachowaj spokojny, równy ton i cierpliwość, nawet przy którymś powtórzeniu.
• Poszukaj potrzeby pod pytaniem. Czy bliski szuka zapewnienia? Może tęskni za kimś albo za jakimś miejscem?
• Sprawdź, czy coś wyzwala powtarzanie, na przykład konkretna pora dnia albo obecność określonych osób.
• Delikatnie odwróć uwagę, proponując lubianą czynność, muzykę albo wspólne oglądanie zdjęć. Album potrafi uruchomić nowe wspomnienia i poprawić nastrój.
• Jeśli za powtarzaniem stoi niepokój, pomóc może coś uspokajającego do rąk albo ulubiona piosenka.

A gdy powtarzanie nikomu nie szkodzi, czasem najzdrowiej po prostu je przyjąć:

„Jeśli zachowanie nie jest szkodliwe ani nie sprawia problemu, przyjmij, że osoba znajduje w nim ukojenie i poczucie bezpieczeństwa, i pozwól, by tak było."

Źródło: Alzheimer's Society (Wielka Brytania)

Powtórzenie bywa też sprzymierzeńcem

Warto zauważyć jedną rzecz. Powtarzanie męczy Ciebie, ale bliskiej osobie często daje dokładnie to, czego szuka: znajomość, przewidywalność, spokój. To, co z zewnątrz wygląda na objaw, od wewnątrz bywa sposobem na odzyskanie gruntu pod nogami.

Ta sama zasada działa też w drugą stronę i można ją wykorzystać świadomie. Na tym opiera się metoda „Pamięć w kółko": przez cały tydzień w ćwiczeniach wracają te same hasła, tylko za każdym razem w innej formie. Znajome słowo spotkane po raz trzeci nie irytuje, lecz daje moment „wiem to", a takich momentów przy demencji bywa coraz mniej.

Nie oczekuj, że ćwiczenia zmniejszą liczbę powtarzanych pytań, bo to inna sprawa i nikt tego nie obiecuje. Chodzi o coś skromniejszego: skoro powtórzenie i tak jest częścią Waszego dnia, niech przynajmniej raz dziennie będzie źródłem satysfakcji, a nie zmęczenia.

Zadbaj też o siebie

Powtarzanie potrafi zmęczyć bardziej, niż się wydaje. Jeśli czujesz narastające rozdrażnienie, zrób krótką przerwę, weź oddech i wróć. To nie brak cierpliwości, tylko zwykłe zmęczenie, a Ty też masz prawo odpocząć.

Każda spokojna odpowiedź, nawet ta dziesiąta, to mała cegiełka poczucia bezpieczeństwa bliskiej osoby.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani terapeuty.

Pamięć w Kratkę nie jest powiązana z wymienionymi niżej organizacjami ani przez nie firmowana. Ich nazwy podaję wyłącznie po to, by rzetelnie wskazać źródła.

Źródła

• Alzheimer's Society (Wielka Brytania), How to respond if a person with dementia keeps repeating themselves. alzheimers.org.uk
• National Institute on Aging, NIH (USA), Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease. nia.nih.gov