Białe kłamstwa w demencji: kiedy nie warto prostować

„Kiedy przyjdzie mama?" Pierwszy raz, gdy usłyszałem takie pytanie o kogoś, kogo dawno nie ma, zamurowało mnie. Powiedzieć prawdę i patrzeć, jak bliski przeżywa stratę na nowo? A może inaczej? Ten tekst jest o tym rozdarciu i o tym, że nie ma się czego wstydzić.

Prawda nie zawsze jest najbardziej życzliwa

Wychowano nas, że kłamać nie wolno. Dlatego mówienie bliskiemu czegoś nieprawdziwego budzi opór i poczucie winy. Warto jednak zobaczyć, że przy demencji celem rozmowy nie jest wygranie sporu o fakty, tylko poczucie bezpieczeństwa drugiej osoby. Alzheimer's Society ujmuje to jako drabinę reakcji, nie jako wybór między prawdą a kłamstwem.

„Bezpośrednie kłamstwo warto rozważyć tylko wtedy, gdy każde inne postępowanie wyrządziłoby osobie poważną szkodę fizyczną lub psychiczną. Nazywamy to kłamstwem terapeutycznym i należy je stosować wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach oraz z dużą ostrożnością."

Źródło: Alzheimer's Society (Wielka Brytania)

Innymi słowy, między „powiem całą prawdę" a „skłamię" jest cała przestrzeń łagodniejszych reakcji. Zwykle wystarczają one w zupełności.

Drabina reakcji, od prawdy do kłamstwa

Zamiast od razu prostować albo od razu zmyślać, można iść po kolei:

• Zacznij od prawdy podanej łagodnie, jeśli bliski jest w stanie ją przyjąć bez cierpienia.
• Poszukaj ukrytego znaczenia. Pytanie „gdzie jest mama?" często znaczy „czuję się niepewnie, potrzebuję bliskości".
• Odpowiedz na emocję, nie na fakt: „Widzę, że tęsknisz. Opowiesz mi o niej?".
• Odwróć uwagę spokojnie, na przykład wspólnym zajęciem albo spacerem.
• Przyłącz się do jego świata, zamiast wyciągać go z niego na siłę.
• Dopiero na końcu, gdy nic innego nie chroni bliskiego przed prawdziwym cierpieniem, sięgnij po drobne kłamstwo.

Jak zdecydować, nie tracąc siebie

Nie ma tu jednej dobrej odpowiedzi, i to nie jest wymówka, tylko uczciwe postawienie sprawy.

„Nie ma dobrego ani złego sposobu reagowania na trudne pytania. Kluczem jest to, by zdecydować, co jest w najlepszym interesie osoby, i zachować w tym konsekwencję."

Źródło: Alzheimer's Society (Wielka Brytania)

Pomaga trzymać się kilku zasad. Kieruj się dobrem bliskiego, a nie własnym poczuciem, że „skłamałem". Bądź spójny, żeby różne osoby w rodzinie nie mówiły sprzecznych rzeczy. Pamiętaj też, że ciągłe mijanie się z prawdą w sprawach, które bliski jeszcze rozumie, może go zaniepokoić i podważyć zaufanie. Białe kłamstwo to narzędzie na konkretne, bolesne sytuacje, nie domyślny sposób rozmowy.

To nie oszustwo, to troska

Gdy wybierasz łagodność zamiast twardej prawdy, nie oszukujesz bliskiego, tylko chronisz go przed cierpieniem, którego i tak by nie zapamiętał, a które przeżyłby naprawdę. To jedna z tych cegiełek, które budują spokój: mniej korygowania, więcej bezpieczeństwa. Bądź przy tym wyrozumiały dla siebie, bo to jedna z najtrudniejszych decyzji w całej opiece.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani specjalisty.

Pamięć w Kratkę nie jest powiązana z wymienionymi niżej organizacjami ani przez nie firmowana. Ich nazwy podaję wyłącznie po to, by rzetelnie wskazać źródła.

Źródła

• Alzheimer's Society (Wielka Brytania), Difficult questions and telling the truth to a person with dementia. alzheimers.org.uk
• Alzheimer's Society (Wielka Brytania), Is it okay to lie to someone with dementia? alzheimers.org.uk