Muzyka i wspomnienia: jak wykorzystać ulubione piosenki

Widziałem, jak ktoś, kto od dawna mówił niewiele, nagle zaczął nucić melodię sprzed pół wieku, słowo w słowo. Muzyka dociera tam, gdzie zwykła rozmowa już nie sięga. Oto jak zamienić to w prostą, dobrą chwilę, a nie w kolejne zadanie.

Dlaczego muzyka działa tak mocno

Pamięć muzyczna i emocje związane z piosenkami zwykle trzymają się długo, nawet gdy inne wspomnienia się zacierają. Znajoma melodia potrafi przywołać całą scenę z przeszłości i poprawić nastrój w kilka sekund. To nie tylko wrażenie opiekunów, potwierdzają to badania.

„Terapia z użyciem muzyki prawdopodobnie łagodzi objawy depresji i poprawia ogólne zaburzenia zachowania u osób z demencją przebywających w placówkach opiekuńczych, pod koniec leczenia."

Źródło: Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018

Autorzy przeglądu byli ostrożniejsi co do trwałości efektów i wpływu na lęk czy jakość życia, bo danych było mniej. Ale kierunek jest jasny i, co ważne, muzyka nie ma skutków ubocznych. To bezpieczna cegiełka dnia.

Jak dobrać piosenki

Największą siłę mają utwory związane z młodością bliskiego, mniej więcej z czasów, gdy miał kilkanaście, dwadzieścia kilka lat. To wtedy muzyka najmocniej wrasta w pamięć.

• Sięgnij po piosenki z jego wesela, z zabaw, z radia z tamtych lat.
• Zapytaj rodzinę, co bliski dawniej nucił, jaki miał ulubiony głos czy zespół.
• Obserwuj reakcje: rozjaśnienie twarzy, stukanie stopą, nucenie. Twarz powie Ci więcej niż słowa.
• Miej pod ręką kilka utworów „na spokój", które wyciszają, gdy narasta niepokój.

Jak zrobić z tego dobrą chwilę

Sekret jest ten sam co przy każdej aktywności: ma być przyjemnie, bez egzaminu. Nie odpytuj („a pamiętasz, kto to śpiewał?"), bo to zamienia radość w test. Zamiast tego bądź obok i po prostu słuchajcie razem.

Usiądź blisko, ustaw głośność na wygodnym poziomie i wybierz dobrą porę dnia, gdy bliski jest wypoczęty. Pozwól na ruch: klaskanie, kołysanie, śpiew, nawet jeśli słowa się mylą. Możesz spleść muzykę ze wspomnieniami i zapytać łagodnie, z czym kojarzy mu się dana piosenka, ale bez naciskania, gdy nie ma ochoty. Jeśli utwór budzi smutek, spokojnie zmień go na pogodniejszy.

Mała rzecz, która wiele zmienia

Nie potrzebujesz specjalnego sprzętu ani terapeuty, żeby zacząć. Wystarczy kilka dobrze dobranych piosenek i Twoja obecność. To jedna z najprostszych, a zarazem najbardziej wdzięcznych cegiełek: chwila wspólnej radości, która zostaje w sercu, nawet gdy sama melodia już ucichnie.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani terapeuty.

Pamięć w Kratkę nie jest powiązana z wymienionymi niżej organizacjami ani przez nie firmowana. Ich nazwy podaję wyłącznie po to, by rzetelnie wskazać źródła.

Źródła

• van der Steen J. T., Smaling H. J. A., van der Wouden J. C., Bruinsma M. S., Scholten R. J. P. M., Vink A. C. (2018). Music-based therapeutic interventions for people with dementia. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 7, Art. No.: CD003477. doi.org/10.1002/14651858.CD003477.pub4
• Cochrane, Featured Review: Music-based therapeutic interventions for people with dementia. cochrane.org