Czy ćwiczenia pamięci pomagają przy demencji?

Kupując bliskiemu krzyżówkę albo siadając z nim do prostego zadania, prędzej czy później zadajesz sobie pytanie: czy to w ogóle ma sens? Sam zadawałem je wiele razy. Oto co mówią badania, bez upiększania.

Krótka odpowiedź: tak, ale z zastrzeżeniami

Najlepiej zbadaną formą „ćwiczeń umysłu" przy demencji jest stymulacja poznawcza (po angielsku cognitive stimulation, w wersji ustrukturyzowanej cognitive stimulation therapy). To szeroki zestaw angażujących zajęć: rozmowy o przeszłości i teraźniejszości, gry słowne, łamigłówki, muzyka, proste zajęcia twórcze, najczęściej prowadzone w małej grupie. Najnowszy przegląd Cochrane, obejmujący 37 badań i 2766 uczestników, podsumowuje to ostrożnie, ale wyraźnie:

„U osób z demencją w stopniu łagodnym do umiarkowanego stymulacja poznawcza prawdopodobnie prowadzi do niewielkich korzyści w zakresie funkcji poznawczych (ogólnej zdolności myślenia i zapamiętywania)."

Źródło: Cochrane Database of Systematic Reviews, 2023

Co ważne, autorzy zaznaczają, że nie odnotowano żadnych negatywnych skutków, a oprócz samego myślenia poprawiały się też komunikacja, kontakt z innymi, nastrój i jakość życia. Skalę korzyści dla umysłu obrazują tak:

„Korzyść ta odpowiada w przybliżeniu sześciomiesięcznemu opóźnieniu pogorszenia funkcji poznawczych, którego zwykle oczekuje się w demencji łagodnej do umiarkowanej."

Źródło: Cochrane Database of Systematic Reviews, 2023

Czego badania nie mówią

I tu zaczyna się uczciwość. Nie ma dowodów, że łamigłówki czy krzyżówki zatrzymują albo cofają demencję. Korzyści są realne, ale niewielkie i krótkotrwałe, a między badaniami mocno się różnią. Co więcej, samotne rozwiązywanie zadań to nie to samo, co badany program stymulacji: w badaniach duże znaczenie miały regularność i element wspólny, kontakt z drugim człowiekiem. Jeśli ktoś obiecuje, że zeszyt ćwiczeń „przywróci pamięć", mija się z prawdą.

Dlaczego mimo to warto

Nawet jeśli to nie lekarstwo, angażujące zajęcia mają sens z innego powodu. Dają wspólną, pogodną chwilę, rytm dnia, lepszy nastrój i poczucie sprawczości, czyli to, czego przy demencji często najbardziej brakuje. Cały sekret w tym, żeby dobrać poziom tak, by zadanie dawało radość z rozwiązania, a nigdy poczucie porażki.

Jak z tego korzystać u siebie

Rób to regularnie i w dobrym momencie dnia, gdy bliski jest wypoczęty. Dopasuj trudność do jego aktualnych możliwości i obniżaj ją bez wahania, gdy zadanie zaczyna frustrować. Najlepiej działa to razem: usiądź obok, pomóż zacząć, doceniaj. I bez presji ani odpytywania, to ma być miła chwila, nie egzamin.

To kolejna cegiełka. Nie cudowny lek, ale spokojny, dobrze dobrany element dnia, który ma za sobą rzetelne badania.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani terapeuty.

Pamięć w Kratkę nie jest powiązana z wymienionymi niżej organizacjami ani przez nie firmowana. Ich nazwy podaję wyłącznie po to, by rzetelnie wskazać źródła.

Źródła

• Woods B., Rai H. K., Elliott E., Aguirre E., Orrell M., Spector A. (2023). Cognitive stimulation to improve cognitive functioning in people with dementia. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 1, Art. No.: CD005562. doi.org/10.1002/14651858.CD005562.pub3
• Spector A., Thorgrimsen L., Woods B. i in. (2003). Efficacy of an evidence-based cognitive stimulation therapy programme for people with dementia: randomised controlled trial. British Journal of Psychiatry, 183, 248–254. cambridge.org