Dieta a zdrowie mózgu: co wiemy, a co jest mitem

Wystarczy wpisać „dieta na pamięć", żeby zalała nas fala obietnic: ten owoc oczyści mózg, ten suplement cofnie demencję. Bardzo chciałbym, żeby to była prawda. Dlatego tym bardziej warto oddzielić to, co wiemy, od tego, co się dobrze sprzedaje.

Krótka odpowiedź: dieta ma znaczenie, ale to nie lek

Najlepiej zbadane pod kątem mózgu są dwa sposoby jedzenia: dieta śródziemnomorska oraz jej odmiana nazwana dietą MIND, łącząca elementy śródziemnomorskiej i DASH. Obie stawiają na warzywa (zwłaszcza liściaste), owoce jagodowe, rośliny strączkowe, orzechy, ryby, oliwę i pełne ziarna, a ograniczają czerwone mięso. Badania obserwacyjne wiążą je z niższym ryzykiem demencji.

„Diety MIND i śródziemnomorska powiązano z mniejszą liczbą cech patologii alzheimerowskiej w mózgu."

Źródło: National Institute on Aging, NIH (USA)

To obiecujące, ale trzeba od razu dodać ważne zastrzeżenie, o którym reklamy milczą.

Czego badania nie mówią

Po pierwsze, większość dowodów jest obserwacyjna. To znaczy, że badacze widzą związek („osoby jedzące tak mają statystycznie mniejsze ryzyko"), ale to nie to samo co pewność, że sama dieta jest przyczyną. Osoby dbające o dietę często dbają też o ruch, sen i badania, i to wszystko się miesza.

Po drugie, wyniki dotyczące samego myślenia są niejednoznaczne.

„Wyniki badań nad ochronnym wpływem diety MIND na funkcje poznawcze są bardziej niejednoznaczne."

Źródło: przegląd systematyczny, PMC (National Library of Medicine, USA)

Po trzecie, i najważniejsze: to są dane o zmniejszaniu ryzyka u osób zdrowych, a nie o cofaniu choroby u kogoś, kto już ma demencję. Żadna dieta ani suplement nie przywracają utraconej pamięci. Jeśli ktoś to obiecuje, mija się z prawdą.

Uwaga na mity i suplementy

Wokół „jedzenia na mózg" narosło mnóstwo mitów. Nie ma jednego cudownego produktu, który sam w sobie chroni pamięć, liczy się cały sposób odżywiania przez lata. Popularne suplementy „na pamięć" w większości nie mają solidnych dowodów skuteczności, a bywają kosztowne i nie zawsze obojętne dla zdrowia. Zanim bliski zacznie cokolwiek łykać, warto zapytać lekarza, zwłaszcza przy innych chorobach i lekach.

Co z tego wynika dla Ciebie

Warto jeść tak, jak podpowiada dieta śródziemnomorska, bo to i tak dobre dla serca, cukru i ogólnej kondycji, a mózgowi z pewnością nie szkodzi. U osoby, która już choruje, jeszcze ważniejsze bywają rzeczy przyziemne: żeby bliski w ogóle jadł, pił wystarczająco i nie tracił na wadze. Traktuj dietę jak jedną z cegiełek zdrowia, sensowną i wartą uwagi, ale nie jako lekarstwo, którego, uczciwie mówiąc, na razie nie ma.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka. Zmiany diety i suplementy u osoby chorej warto omówić ze specjalistą.

Pamięć w Kratkę nie jest powiązana z wymienionymi niżej organizacjami ani przez nie firmowana. Ich nazwy podaję wyłącznie po to, by rzetelnie wskazać źródła.

Źródła

• National Institute on Aging, NIH (USA), MIND and Mediterranean diets linked to fewer signs of Alzheimer's brain pathology. nia.nih.gov
• Kheir Eddine Y. i in. The Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay (MIND) Diet for the Aging Brain: A Systematic Review. National Library of Medicine (PMC). ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10942868